Łańcuch rowerowy

Łańcuch rowerowy – to część rowerowa wchodząca w skład układu napędowego. Jego zadaniem jest przenoszenie napędu z przednich zębatek napędzanych przez rowerzystę przy użyciu korb do tylnych zębatek połączonych z kołem, co skutkuje jego obrotem.

Budowa

Budowa łańcucha rowerowego opiera się na zestawie połączonych ze sobą ogniw. Składają się one z dwóch równoległych blaszek z wyciętymi okrągłymi otworami, przez które przechodzi sworzeń łączący ze sobą sąsiadujące ogniwa. Sworzeń opiera się na zagiętych do środka kołnierzach lub w starszych typach łańcuchów, na tulejkach łączących sztywno pary blaszek. Na kołnierzach lub tulejkach osadza się rolkę, która swobodnie obraca się po nich i posiada zewnętrzną średnicę dopasowaną do kształtu zębatek w rowerze. Ogniwa łańcucha dzieli się na wewnętrzne i zewnętrzne, które występują w zestawie obok siebie i połączone są naprzemiennie. Blaszki ogniw zewnętrznych nakładane są w miejscu łączenia sworzniem na blaszki ogniw wewnętrznych. Po połączeniu ogniw w trakcie produkcji sworznie są rozkuwane, aby uniemożliwić rozłączanie połączonych elementów łańcucha. Odległość między środkami sworzni jest taka sama stosowana przez wszystkich producentów napędów rowerowych i wynosi 0,5 cala – 12,7 mm.

Łańcuchy rowerowe wykonuje się głównie ze stali, czasem pokrywając sworznie warstwą chromu dla zwiększenia wytrzymałości. Niektóre łańcuchy posiadają elementy tytanowe, a wykorzystanie innych materiałów nie przyjęło się. Łańcuch jest projektowany głównie z myślą o odporności na rozciąganie, gdzie podlega dużym siłom, jest natomiast mniej odporny na zginanie w kierunku zgodnym z osią sworzni, z czym wiążą się typowe przypadki ze zrywaniem łańcucha.

Łączenie łańcucha

Założenie łańcucha wymaga połączenia go w pętlę. Występują dwa sposoby łączenia:

  • przez skucie sąsiadujących wewnętrznego i zewnętrznego ogniwa przy użyciu wolnego sworznia, nazywanego także pinem, wykorzystując do tego celu skuwacz do łańcucha;
  • przy użyciu spinki – zewnętrznego ogniwa łańcucha o specjalnej konstrukcji składającej się z blaszek zewnętrznych połączonych sworzniami. Kształt blaszek spinki wykonany jest w formie zatrzasku, który umożliwia nałożenie blaszki na sworzeń i jego w niej zablokowanie podczas obrotu korb do przodu.

Podczas zakładania łańcucha istotny jest dobór jego odpowiedniej długości do napędu roweru. Należy dobrać taką długość, by możliwe było objęcie przez łańcuch największych zębatek podczas pracy napędu jednocześnie nie zostawiając zbyt długiego łańcucha, który byłby zbyt luźny i mógłby np. się obijać.

Rodzaje łańcuchów

Przyjęto jednakowy wymiar odnośnie długości między sworzniami łańcucha wynoszący 0,5 cala, jednak łańcuchy różnią się szerokością między blaszkami, gdzie ogólna tendencja jest taka, że łańcuchy przeznaczone do napędów z większą ilością rzędów (ilość przełożeń z tyłu) są węższe od tych współpracujących z mniejszą ilością rzędów. Szerokość łańcucha można określać jako:

  • szerokość wewnętrzną – odległość między wewnętrznymi blaszkami wyrażana w calach,
  • szerokość zewnętrzną – odległość między zewnętrznymi blaszkami i długość sworznia wyrażana w milimetrach.

Ogólne przykładowe szerokości zewnętrzne i wewnętrzne łańcucha w zależności od ilości rzędów:

  • napęd 1 rzędowy – 8,2 – 8,6 mm i 1/8″;
  • napęd 5 i 6 rzędowy – 7,6 – 7,8 mm i 3/32″;
  • napęd 7 rzędowy – 7,3 – 7,4 mm;
  • napęd 8 rzędowy – 7,1 – 7,2 mm;
  • napęd 9 rzędowy – 6,6 – 6,8 mm i 11/128″;
  • napęd 10 rzędowy – 5,9 – 6,2 mm;
  • napęd 11 rzędowy – 5,5 – 5,6 mm;
  • napęd 12 rzędowy – 5,25 mm.

Poza szerokością łańcuchy różnią się także kształtem blaszek, które są profilowane tak by ułatwiać zmianę przełożeń. Przykładowe systemy stosowane przez producentów to m.in.:

Konserwacja łańcucha

Do wydłużenia żywotności łańcucha konieczna jest jego konserwacja opierająca się na jego czyszczeniu i smarowaniu. Czyszczenie łańcucha rowerowego można wykonywać zarówno przy założonym łańcuchu stosując np. szmatkę z odtłuszczaczem lub używając specjalnych myjek. Dokładniejsze wyczyszczenie można uzyskać zdejmując łańcuch i zanurzając go np. w nafcie lub benzynie ekstrakcyjnej. Wyczyszczony łańcuch smaruje się przy użyciu smarów, olejów lub oliwek do łańcucha rowerowego zakraplając każdą rolkę łańcucha.

Zużycie łańcucha obserwuje się przez jego wydłużenie w trakcie eksploatacji polegające na zwiększeniu się szczeliny między rolkami wskutek zużycia mechanicznego. Pomiar wyciągnięcia łańcucha przeprowadza się np. na podstawie odległości między dziesięcioma ogniwami, która powinna wynosić 127 mm w nowym łańcuchu. Często przyjmuje się zwiększenie tej odległości do 128 mm za punkt wymiany łańcucha. Wyciągnięty łańcuch wpływa na szybsze zużycie zębów zębatek.